Pusat Transplan Kebangsaan (NTC) kini dalam fasa memperkukuh sistem transplan negara bagi menangani krisis kekurangan organ yang menyaksikan lebih 10,000 pesakit di Malaysia masih berada dalam senarai menunggu dengan penuh harapan untuk terus hidup.
Walaupun jumlah pengikrar penderma organ mencecah 424,333 orang setakat Mac 2026, realitinya hanya sebahagian kecil pendermaan dapat dilaksanakan selepas kematian akibat pelbagai cabaran, terutamanya halangan daripada pihak waris.
Cabaran Utama: Keizinan Waris
Pengarah NTC, Dr Mohd Syafiq Ismail Azman, menjelaskan bahawa di bawah Akta Tisu Manusia 1974, kebenaran waris adalah penentu mutlak sebelum sebarang proses pengambilan organ dilakukan, walaupun si mati telah mendaftar sebagai pengikrar semasa hayatnya.
Data menunjukkan hampir 90 peratus daripada pengikrar penderma organ yang berpotensi gagal mendermakan organ mereka kerana tidak mendapat keizinan keluarga.
“Selain kesesuaian klinikal, keizinan waris kekal menjadi cabaran terbesar. Faktor emosi, ketidakpastian hasrat si mati, dan keinginan menyegerakan urusan jenazah sering menjadi punca waris enggan memberi kebenaran,” kata beliau dalam satu temu bual bersama Bernama.
Tempoh Menunggu yang Perit
Kekurangan penderma menyebabkan pesakit terpaksa menanti dalam tempoh yang sangat lama:
-
Jantung: Tempoh menunggu boleh mencecah sehingga 14 tahun.
-
Buah Pinggang: Tempoh menunggu purata sekitar 10 hingga 13 tahun.
Selain faktor ketersediaan, proses transplan juga bergantung kepada padanan klinikal yang ketat dan faktor geografi. Sebagai contoh, buah pinggang hanya mampu bertahan selama 24 jam selepas dikeluarkan daripada tubuh penderma, sekali gus memerlukan koordinasi logistik yang sangat pantas daripada agensi seperti PDRM, ATM, dan Jabatan Bomba dan Penyelamat.
Transformasi NTC dan Inisiatif Kerajaan
Bagi memperkasakan agenda ini, Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) telah melaksanakan beberapa langkah strategik:
-
Penjenamaan Semula: Pusat Sumber Transplan Nasional (NTRC) kini dikenali sebagai Pusat Transplan Kebangsaan (NTC) sebagai sebahagian daripada transformasi menyeluruh.
-
Majlis Transplan Kebangsaan: Cadangan penubuhan majlis ini bagi memperkukuh tadbir urus dan kerjasama sektor awam-swasta.
-
Semakan Akta: Usaha menyemak semula Akta Tisu Manusia 1974 bagi memperkukuh perlindungan penderma dan menyeragamkan prosedur.
-
Kempen Kesedaran: Inisiatif “Warisku, Hormati Ikrarku” oleh Menteri Kesihatan, Dr Dzulkefly Ahmad, yang menggalakkan pengikrar berbincang dengan keluarga tentang hasrat mereka.
Prinsip Etika dan Sukarela
Dr Mohd Syafiq turut memperbetulkan salah faham masyarakat mengenai kos. Tegas beliau, pendermaan organ di Malaysia adalah berasaskan prinsip sukarela tanpa unsur pengkomersialan.
Di bawah Perintah Fi (Perubatan) 1982, penderma di hospital kerajaan akan dikecualikan daripada sebarang bil rawatan. Malah, penerima organ tidak dibenarkan memberikan sebarang bentuk ganjaran kepada keluarga penderma bagi mengekalkan integriti etika perubatan.
Orang ramai yang ingin menjadi penderma organ digalakkan mendaftar dengan mudah melalui aplikasi MySejahtera dan paling penting, memaklumkan hasrat tersebut kepada ahli keluarga terdekat.
Laporan oleh Muhammad Basir Roslan / BERNAMA
