Di celah-celah debu dan runtuhan salah sebuah perpustakaan tertua di Gaza, sekumpulan sukarelawan Palestin sedang bertarung dengan masa untuk menyelamatkan saki-baki warisan budaya kuno mereka yang hampir musnah akibat peperangan.
Perpustakaan Masjid Besar Omari, yang terletak di kawasan Kota Lama Bandar Gaza, dilaporkan mengalami kerosakan teruk akibat serangan tentera Israel. Masjid bersejarah itu kini sebahagian besarnya musnah, meninggalkan perpustakaannya dalam keadaan yang amat menyedihkan.
Ketua Yayasan Sukarelawan Eyes on Heritage, Haneen Al Amsi, menyatakan rasa terkejutnya melihat tahap kemusnahan harta karun intelektual tersebut. Menurut beliau, bahagian barat perpustakaan itu hangus terbakar dalam satu serangan, menyebabkan kerosakan kekal kepada ribuan naskhah berharga.
Hanya 4,000 Buku Terselamat daripada 20,000 Koleksi Asal
Sebelum perang meletus pada Oktober 2023, perpustakaan itu dianggarkan menyimpan kira-kira 20,000 buah buku dan manuskrip asli. Namun kini, jumlah yang tinggal dianggarkan kurang daripada 3,000 hingga 4,000 buah sahaja.
“Keadaan buku-buku sejarah yang jarang ditemui ini amat menyedihkan. Ia telah terbiar dalam debu dan sisa serbuk bedil selama lebih 800 hari tanpa penjagaan,” kata Amsi.
Perpustakaan Masjid Besar Omari dianggap sebagai perpustakaan ketiga terbesar di Palestin selepas perpustakaan Masjid Al-Aqsa dan perpustakaan Ahmed Pasha al-Jazzar. Ia menyimpan koleksi manuskrip asli yang merangkumi pelbagai bidang termasuk perundangan Islam, perubatan, kesusasteraan, dan sains.
Pembersihan Manual Di Tengah-Tengah Reruntuhan
Visual di lokasi menunjukkan para sukarelawan memakai pelitup muka dan sarung tangan, menggunakan berus kecil untuk membersihkan habuk daripada kertas-kertas yang sudah menguning dan rapuh. Setiap helaian yang terselamat dianggap sebagai saksi bisu kepada sejarah panjang Gaza yang menjangkau ribuan tahun melalui tamadun Kanaan, Mesir, Parsi, dan Yunani.
Sehingga Januari 2026, agensi kebudayaan PBB, UNESCO, telah mengesahkan kerosakan ke atas 150 tapak warisan di Gaza sejak bermulanya konflik. Ini termasuk 14 tapak keagamaan dan 115 bangunan bersejarah.
Serangan ke Atas Budaya Adalah Jenayah Perang
Pada Jun 2025, Suruhanjaya Siasatan Antarabangsa Bebas PBB menegaskan bahawa serangan Israel ke atas tapak keagamaan dan budaya di Gaza merupakan satu jenayah perang. Laporan tersebut menyatakan bahawa lebih separuh daripada tapak keagamaan dan budaya di wilayah itu telah dimusnahkan secara sengaja.
Bagi Amsi dan pasukannya, usaha ini bukan sekadar memulihkan buku, tetapi memelihara identiti bangsa.
“Buku-buku ini mewakili sejarah bandar ini dan merupakan bukti kepada peristiwa bersejarah yang telah membentuk kita. Kami tidak boleh membiarkan sejarah kami dihapuskan begitu sahaja,” tegasnya.
Sumber: AA / TRT World
